พิษวิทยากับงานอาชีวอนามัย

ปัจจุบันมีการนำเอาสารเคมีมาใช้ประโยชน์ในด้านต่าง ๆ  กันอย่างกว้างขวาง  เช่น  ทางการแพทย์  ทางเกษตรกรรม  ทางอุตสาหกรรม  ทางการประมง  เป็นต้น  ซึ่งสารเคมีเหล่านี้เป็นสารพิษ  เมื่อรับสารเข้าไปทำให้เกิดผลกระทบต่อระบบต่าง ๆ  ภายในร่างกายของผู้ประกอบอาชีพ

ผู้ประกอบอาชีพแต่ละคนจะมีโอกาสได้รับอันตรายจากสารเคมีแตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับปัจจัยต่าง ๆ  เช่น  คุณสมบัติสารเคมีทางกายภาพ  เคมี  ปริมาณสาร  ระยะเวลาที่ได้รับ  เพศ  อายุ  มาตรการในการควบคุม  เป็นต้น  โดยทั่วไปสารเคมีสามารถเข้าสู่ร่างกายคนเราได้  3  ทางด้วยกัน

1.  ทางการหายใจ (Inhalation)

ผู้ประกอบอาชีพมีโอกาสได้รับสารเคมีเข้าสู่ร่างกายทางการหายใจมากที่สุด  โดยเฉพาะอนุภาคของสารเคมีที่มีขนาดเล็กกว่า  10  ไมครอน  จะเข้าสู่ระบบทางเดินหายใจและเข้าสู่ถุงลมปอดได้

2.  ทางผิวหนัง (Skin)

สารเคมีสามารถซึมเข้าสู่ร่างกายทางผิวหนัง  ปกติผิวหนังจะมีชั้นไขมันทำหน้าที่ป้องกันการดูดซึมของสารเคมีเข้าสู่ร่างกาย  แต่คุณสมบัติของสารเคมีบางชนิด  สามารถละลายและดูดซึมในไขมันได้  และทำลายชั้นไขมันได้อีกด้วย

3.  ทางการกลืนกิน (Ingestion)

ผู้ประกอบอาชีพต่าง ๆ  มีโอกาสได้รับสารเคมีเข้าสู่ร่างกายโดยการกินค่อนข้างน้อย  แต่ก็มีโอกาสเกิดขึ้นได้  เช่น  การรับประทานอาหารหรือการดื่มน้ำระหว่างปฏิบัติงาน  หรือมีสุขลักษณะส่วนบุคคลไม่ดี  ทำให้สารเคมีปนเปื้อนไปกับอาหารหรือน้ำดื่ม  เป็นต้น

ในการปฏิบัติงานในภาคอุตสาหกรรม  ผู้ปฏิบัติงานมีโอกาสได้รับสารเคมีหลายชนิดเข้าสู่ร่างกายพร้อม ๆ  กัน  และสารเคมีสามารถออกฤทธิ์ได้  4  ลักษณะ  คือ

1.  การออกฤทธิ์เสริมฤทธิ์กัน

เป็นการตอบสนองของร่างกายเมื่อเกิดพิษ  โดยพิษที่เกิดขึ้นจะมีมากกว่าผลรวมของการเกิดพิษของสารพิษแต่ละชนิด  เช่น  2 + 8 = 20

2.  การออกฤทธิ์แบบรวมฤทธิ์

เป็นการตอบสนองของร่างกายเมื่อเกิดพิษจากสารพิษมากกว่า  1  ชนิด  ทำให้ร่างกายมีการตอบสนอง  และแสดงอาการเป็นพิษที่เกิดจากผลรวมของการเป็นพิษของสารแต่ละชนิดได้  เช่น  2 + 8 = 10

3.  การออกฤทธิ์แบบยับยั้งการออกฤทธิ์

เป็นการตอบสนองของร่างกายที่เกิดจากการรับสัมผัสสารเคมีมากกว่าหรือเท่ากับ  2  ชนิดขึ้นไป  แต่ผลการออกฤทธิ์จะมีน้อยกว่าฤทธิ์ของสารเคมีชนิดนั้น ๆ  เช่น  2 + 8 = 4  การออกฤทธิ์แบบมีฤทธิ์ไปยับยั้งสารพิษอีกชนิดหนึ่ง  นิยมนำมาใช้ประโยชน์ในการแก้พิษของสารพิษ

4.  การออกฤทธิ์แบบเพิ่มศักยภาพการออกฤทธิ์

ปฏิกิริยาของสารเคมีจากการรับสัมผัสสารเคมีตัวหนึ่งซึ่งไม่มีพิษจึงไม่ออกฤทธิ์ใด ๆ  หากสัมผัสสารเคมีเพียงหนึ่งชนิด  แต่เมื่อรับสัมผัสสารเคมีพร้อม ๆ  กันกับสารเคมีชนิดอื่นเพียงหนึ่งชนิดหรือหลายชนิด  จะเพิ่มความเป็นพิษมากขึ้น  ดังนั้น  พิษที่เกิดจากสารเคมีดังกล่าวจะเป็นพิษมากกว่าที่น่าจะเป็น  เช่น  8 + 0 = 10

 

ที่มา :  อาชีวอนามัยและความปลอดภัย  รศ.ดร. อนามัย  ธีรวิโรจน์  เทศกะทึก                  รวบรวมข้อมูล : เกศรา  จันทมาศ

PINTHONG GROUP MANAGEMENT AND CONSULTANTS CO.,LTD.
81/109 Moo 1 ,Rama 2 Road, Thakham, Bangkuntien, Bangkok 10150 Thailand
Telephone : 0 - 2416- 9779 (12 Lines) Fax : 0 - 2417- 0154-9 Email : pmc@pinthong-group.com
© 2016 PinthongGroup.Inc.All Rights Reserved.